Planując wyjazd w polskie góry, nad Bałtyk albo na Podlasie, łatwo zauważyć, że niemal każdy region ma własny wyjątkowy obszar chroniony. W Polsce są 23 parki narodowe, a każdy z nich chroni inny krajobraz, ekosystem i zestaw gatunków. Poniżej wyjaśniam, gdzie się znajdują, czym różnią się od innych form ochrony przyrody i jak rozsądnie przygotować się do ich zwiedzania.
Polska ma 23 parki narodowe i każdy pokazuje inną twarz przyrody
- 23 parki narodowe działa obecnie w Polsce.
- Zajmują łącznie około 317 tys. hektarów, czyli niewiele ponad 1% powierzchni kraju.
- Najstarsze są Białowieski i Pieniński Park Narodowy, utworzone w 1932 roku.
- Najmłodszy jest Park Narodowy „Ujście Warty”, powołany w 2001 roku.
- Największym parkiem pozostaje Biebrzański Park Narodowy.
W Polsce są 23 parki narodowe
Najkrótsza odpowiedź na pytanie, ile jest parków narodowych w Polsce, brzmi: 23. Według Bramy Parków Narodowych zajmują one razem około 317 tys. hektarów, co przekłada się na niewiele ponad 1% powierzchni kraju.
Ta liczba nie obejmuje parków krajobrazowych, rezerwatów ani obszarów Natura 2000. To osobne formy ochrony przyrody, dlatego podawanie 23 parków narodowych obok liczby wszystkich obszarów chronionych prowadzi do częstego nieporozumienia.
Park narodowy powstaje na obszarze o szczególnych wartościach przyrodniczych, naukowych, kulturowych lub krajobrazowych. Zgodnie z informacjami GDOŚ jego powierzchnia nie może być mniejsza niż 1000 hektarów, a ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe danego terenu.
Nie oznacza to jednak całkowitego zakazu wstępu. Większość parków udostępnia turystom szlaki, ścieżki edukacyjne, punkty widokowe i centra przyrodnicze. Ograniczenia mają sprawić, żeby ruch turystyczny nie niszczył tego, co park ma chronić.
Pełna lista parków narodowych w Polsce
Lista obejmuje bardzo różne miejsca, od torfowisk i rozlewisk po wysokogórskie granie. Przy każdym parku podaję cechę, która najlepiej pomaga zapamiętać jego charakter.
| Park narodowy | Region | Co go wyróżnia |
|---|---|---|
| Babiogórski | Beskidy | Piętrowy układ roślinności i masyw Babiej Góry |
| Białowieski | Podlasie | Puszcza Białowieska i żubr |
| Biebrzański | Podlasie | Rozległe bagna, torfowiska i dolina Biebrzy |
| Bieszczadzki | Bieszczady | Połoniny, dzikie doliny i duże ssaki |
| Park Narodowy „Bory Tucholskie” | Pomorze | Bory sosnowe, jeziora i krajobraz sandrowy |
| Drawieński | Pojezierze Zachodniopomorskie | Lasy, rzeka Drawa i jeziora |
| Gorczański | Gorce | Górskie polany, lasy bukowe i widoki na Tatry |
| Park Narodowy Gór Stołowych | Sudety | Skalne labirynty i płaskie wierzchowiny |
| Kampinoski | okolice Warszawy | Wydmy śródlądowe, bagna i bliskość stolicy |
| Karkonoski | Karkonosze | Śnieżka, kotły polodowcowe i surowy klimat |
| Magurski | Beskid Niski | Spokojne doliny, cerkwie i leśny krajobraz |
| Narwiański | Podlasie | Wielokorytowa dolina Narwi |
| Ojcowski | Wyżyna Krakowsko-Częstochowska | Jaskinie, wapienne ostańce i dolina Prądnika |
| Pieniński | Pieniny | Przełom Dunajca i Trzy Korony |
| Poleski | Polesie Lubelskie | Jeziora, torfowiska i żółw błotny |
| Roztoczański | Roztocze | Pagórkowate lasy, potoki i konik polski |
| Słowiński | wybrzeże Bałtyku | Ruchome wydmy, jeziora przymorskie i plaże |
| Świętokrzyski | Góry Świętokrzyskie | Gołoborza i Puszcza Jodłowa |
| Tatrzański | Tatry | Najwyższe góry w Polsce, jeziora i piętra roślinne |
| Park Narodowy „Ujście Warty” | ziemia lubuska | Rozlewiska i jedno z ważniejszych miejsc dla ptaków |
| Wielkopolski | okolice Poznania | Jeziora polodowcowe i lasy |
| Wigierski | Suwalszczyzna | Jezioro Wigry, pagórki i krajobraz polodowcowy |
| Woliński | wyspa Wolin | Klify, bukowe lasy i wybrzeże Bałtyku |
W praktyce nie ma jednego „najlepszego” parku. Dla jednych największe wrażenie zrobią połoniny Bieszczad, dla innych cisza Biebrzy, skalne schody Gór Stołowych albo klify Wolińskiego Parku Narodowego.
Od Bałtyku po Tatry czyli jak rozłożyć parki na mapie
Parki narodowewystępują w niemal całej Polsce, ale nie są rozmieszczone równomiernie. Najwięcej znajduje się na południu, gdzie chronione są pasma górskie, natomiast północ i wschód kraju wyróżniają się parkami związanymi z wodą, torfowiskami i wybrzeżem.
| Typ krajobrazu | Przykładowe parki | Dla kogo będzie dobry |
|---|---|---|
| Górski | Tatrzański, Bieszczadzki, Karkonoski, Pieniński | Dla osób lubiących podejścia, panoramy i aktywną turystykę |
| Nadmorski | Słowiński, Woliński | Dla miłośników plaż, klifów, wydm i spacerów |
| Bagienny i rzeczny | Biebrzański, Narwiański, Poleski, „Ujście Warty” | Dla obserwatorów ptaków, fotografów i osób szukających ciszy |
| Leśny | Białowieski, Kampinoski, Roztoczański, Drawieński | Dla osób ceniących spokojne trasy i kontakt z lasem |
| Skalny i wyżynny | Ojcowski, Gór Stołowych, Świętokrzyski | Dla osób, które chcą zobaczyć nietypowe formy geologiczne |
Podział geograficzny pomaga wybrać park pod konkretny wyjazd. Gdy mam tylko jeden dzień, częściej stawiam na Ojcowski, Pieniński albo Kampinoski. Przy dłuższym pobycie można pozwolić sobie na rozległe obszary Biebrzańskiego, Bieszczadzkiego czy Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Park narodowy to nie to samo co rezerwat i park krajobrazowy
Najczęstszy błąd polega na wrzucaniu wszystkich chronionych terenów do jednej kategorii. Tymczasem park narodowy ma najszerszy i najbardziej rygorystyczny zakres ochrony, choć konkretne zasady mogą różnić się w zależności od danego miejsca.
| Forma ochrony | Najważniejsza cecha | Możliwość turystyki |
|---|---|---|
| Park narodowy | Chroni większy, szczególnie cenny obszar wraz z jego przyrodą i krajobrazem | Tak, ale głównie po wyznaczonych trasach i na określonych zasadach |
| Rezerwat przyrody | Zabezpiecza konkretny ekosystem, gatunek, siedlisko albo element przyrody nieożywionej | Zależnie od przepisów danego rezerwatu |
| Park krajobrazowy | Chroni wartości przyrodnicze i krajobrazowe, dopuszczając szersze użytkowanie terenu | Zwykle bardziej swobodna niż w parku narodowym |
| Natura 2000 | Chroni określone siedliska i gatunki ważne dla całej Europy | Nie oznacza automatycznie zakazu wstępu ani zakazu działalności |
Dlatego sama obecność słowa „park” nie mówi jeszcze, jakie zasady będą obowiązywać. Przed wyjściem na szlak sprawdzam regulamin konkretnego obszaru, bo nawet w obrębie jednego parku mogą występować czasowe zamknięcia tras, ograniczenia sezonowe albo dodatkowe zasady dotyczące ognia, biwakowania i poruszania się z psem.
Jak przygotować się do wizyty w parku narodowym
Zwiedzanie parku narodowego zwykle nie wymaga specjalistycznego sprzętu, ale wymaga odrobiny przygotowania. Największą różnicę robi nie najdroższa kurtka, tylko sprawdzenie aktualnego stanu szlaków, pogody i zasad wejścia.
- Wybierz trasę odpowiednią do kondycji i realnego czasu, a nie tylko do atrakcyjnego zdjęcia.
- Sprawdź, czy wejście na szlak lub parking nie wymaga opłaty. Cenniki i zasady różnią się między parkami.
- Zabierz wodę, naładowany telefon i podstawową apteczkę, szczególnie w górach i na rozległych mokradłach.
- Poruszaj się wyłącznie po oznakowanych trasach, zwłaszcza w miejscach objętych ochroną ścisłą.
- Nie dokarmiaj zwierząt, nie zbieraj roślin i nie zostawiaj jedzenia ani odpadków.
- Przed wyjazdem sprawdź zasady dotyczące psów, rowerów, fotografowania i noclegu.
W górach trzeba doliczyć czas na zmianę pogody i powrót przed zmrokiem. Nad morzem problemem może być wiatr, a na terenach bagiennych wysoka woda i błoto. Ochrona przyrody nie jest tu przeszkodą w wypoczynku, tylko instrukcją, jak korzystać z miejsca bez szkody dla niego i dla siebie.
Który park narodowy wybrać na pierwszy wyjazd
Jeśli ktoś dopiero zaczyna poznawać polskie parki, nie polecam wybierać wyłącznie na podstawie rankingu popularności. Lepiej dopasować miejsce do własnego stylu podróżowania.
- Na łatwy spacer: Kampinoski, Ojcowski albo Wielkopolski Park Narodowy.
- Na górskie widoki: Pieniński, Karkonoski lub Tatrzański Park Narodowy.
- Na spokojną obserwację ptaków: Biebrzański, Narwiański albo „Ujście Warty”.
- Na kontakt z dzikim lasem: Białowieski, Roztoczański lub Drawieński.
- Na krajobraz nadmorski: Słowiński albo Woliński Park Narodowy.
Najbardziej znane miejsca, takie jak Tatry czy Białowieża, potrafią być zatłoczone. Jeżeli zależy mi na ciszy, wybieram mniej oczywistą porę dnia albo park o mniejszym natężeniu ruchu, na przykład Magurski, Poleski czy Drawieński. Dzięki temu można zobaczyć podobnie wartościową przyrodę bez wrażenia, że cały szlak jest jednym długim deptakiem.
Jedna liczba, ale 23 zupełnie różne doświadczenia
Polska ma 23 parki narodowe, lecz sama liczba nie oddaje ich różnorodności. W tej sieci mieszczą się wysokie góry, ruchome wydmy, pierwotne lasy, rozlewiska rzek, torfowiska i wapienne doliny.
Najlepszy sposób na ich poznawanie to wybór jednego konkretnego krajobrazu i spokojne przejście dobrze dopasowanej trasy. Wtedy park przestaje być tylko punktem na mapie, a zaczyna pokazywać, po co właściwie chronimy te miejsca.
